Pamięć o ofiarach wojny: porządkowanie grobów, kwiaty i wieczorny koncert
W kilku miastach upamiętniono ofiary II wojny światowej. W Pile porządkowano mogiły dzieci zabitych przez niewypał, w Żorach złożono kwiaty w miejscach pamięci, a w Tomaszowie Mazowieckim zaśpiewał chór. W Oławie trzy groby weteranów mają zostać oznaczone specjalnymi insygniami.
Nad Gwdą w Pile 1 września, 68 lat temu, wybuchł niewypał. Zginęło wtedy jedenaścioro dzieci. Mimo że od tamtego dnia minęło niemal siedem dekad, mogiłami na cmentarzu przy ul. Salezjańskiej wciąż ktoś się zajmuje — poza bliskimi robi to Stowarzyszenie Pilscy Patrioci.
Jak wyjaśnia Michał Zimny ze stowarzyszenia, w tym miejscu zostały już tylko cztery groby; pozostałe dzieci ekshumowano i pochowano, przeważnie razem z rodzicami, na pilskim cmentarzu komunalnym. Porządki odbywają się mniej więcej dwa razy do roku, a przy okazji odświeżane są napisy. Najwięcej pracy wymaga grób Łucjana Kożuszkiewicza, położony przy samym brzegu kwatery — litery blakną tam co roku. Chodzi o to, mówi Zimny, „żeby po prostu nie stał się bezimienną mogiłą”.
Druga akcja stowarzyszenia dotyczy pilan, którzy we wrześniu 1939 roku walczyli w polskich oddziałach. Jest ich ponad dwustu, a rozstawianie zniczy na ich grobach ma być przedsięwzięciem wyjątkowym w skali polskich cmentarzy komunalnych. Uczestnicy dostają mapy cmentarne z zaznaczonymi kwaterami — „zapewniamy znicze, zapalniczki, mapki”, wylicza Zimny. Zbiórka wyznaczona została na 3 września o godz. 16.30 przy głównym wejściu na Cmentarz Komunalny w Pile, dołączyć mógł każdy chętny.
W Tomaszowie Mazowieckim obchody 87. rocznicy wybuchu II wojny światowej zamknął wieczorny koncert przy ul. Browarnej. O godz. 20.00 wystąpił chór Artis Gaudium, działający przy Miejskim Centrum Kultury, prowadzony przez Katarzynę Goljat. Pod pomnikiem złożono kwiaty — ofiarom niemieckiej okupacji, uczestnikom ruchu oporu i zakładnikom rozstrzelanym w latach 1939–1945.
Kwiaty pojawiły się także w Żorach. Przedstawiciele władz miasta odwiedzili pomnik Pamięci Walczących o Wolną Polskę na Rynku oraz cmentarz przy ul. Smutnej.
W Oławie zaplanowano z kolei uroczystość oznaczenia trzech mogił insygniami „Grób Weterana Walk o Wolność i Niepodległość Polski”. Chodzi o groby Ludwika Drzewińskiego, Jarosława Furgały i Jana Kowalewskiego. Termin wyznaczono na środę 9 września 2026 r. na godz. 11:00, miejsce — Cmentarz Komunalny przy ul. Zwierzynieckiej, sektor VIII, rząd 2, grób 9. Zapowiedziano udział Wojskowej Asysty Honorowej. Za organizacją stoją Instytut Pamięci Narodowej we Wrocławiu, Miasto Oława i Fundacja Ku Korzeniom.
Warto pamiętać, że oznaczenie mogiły to nie tylko gest symboliczny. Grób wpisany do ewidencji otrzymuje tabliczkę informacyjną, a opiekunowie mogą starać się o dotacje i świadczenia na utrzymanie oraz remont. Przepisy nie zabraniają wprost likwidacji takich pochówków, ale rejestr utrudnia ją i daje konkretne narzędzia ochrony.